به گزارش خبرنگارخبرگزاری حوزه ازمشهد، محمود ملکی معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی امروز ۱ اردیبهشت ماه در ویژهبرنامه سهشنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی همزمان با دهه کرامت و با آیین رونمایی از نسخه خطی عیون اخبارالرضا در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی برگزار شد. به تبیین جایگاه منابع حدیثی و تاریخی مورد استفاده شیخ صدوق پرداخت و بر ضرورت پژوهشهای جدید در حوزه نسخهشناسی آثار حدیثی تأکید کرد.
ملکی گفت: از مجموع نسخههای موجود کتاب اخبارالرضا در کتابخانههای ایران، ۱۲۰ نسخه در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود؛ از میان این آثار، پانزده نسخه اهدایی به رهبر انقلاب است و قدیمیترین نسخه موجود، نسخهای به تاریخ ۷۷۶ هجری از کتاب ابراهیم طبری آملی است.
ملکی با توضیح روند شکلگیری منابع حدیثی شیعه در سه دوره زمانی بیان کرد: نخستین منابع حدیثی در عصر امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام) توسط اصحاب ائمه کتابت شده و این آثار که با عنوان اصول شناخته میشدند، پایه اصلی انتقال حدیث در قرون بعد بودهاند.
وی افزود که بسیاری از این اصول مفقود شدهاند اما بخشهایی از آنها در کتابهای قرن سوم و چهارم مانند المحاسن برقی باقی مانده است.
معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به تجربههای مشابه در میان اهل سنت، از جمله پژوهشهای مربوط به صحیح بخاری و تفسیر طبری، گفت: جریان «بازسازی منابع مفقود حدیثی» از دهه هفتاد شمسی در ایران آغاز شده و به دستاوردهای مهمی رسیده است.
وی افزود: نخستین طرح بنیاد پژوهشها در این زمینه بازشناسی منابع کتاب کافی بود و پس از آن پروژه منابع کتاب عیون اخبارالرضا آغاز شد.
ملکی با بیان اینکه عیون اخبارالرضا برخلاف کافی صرفاً کتاب حدیثی نیست، گفت: این اثر مجموعهای غنی از اطلاعات تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی دوره عباسی و بهویژه خراسان است و از این جهت ارزش دوچندان دارد.
وی تأکید کرد: شیخ صدوق در تألیف این کتاب از منابعی استفاده کرده که تاکنون کمتر شناخته شده و برخی از آنها امروز در دسترس نیست.
معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با ذکر نکتهای مهم از رجالنگاری نجاشی تصریح کرد:هرچند شیخ صدوق در قم متولد و در ری مدفون است، اما نجاشی او را شیخ الطائفه بخراسان معرفی میکند.
وی افزود: حضور طولانی شیخ صدوق در این منطقه موجب شده بخش زیادی از آثار ایشان، از جمله من لایحضره الفقیه و عیون اخبارالرضا، بر پایه منابع خراسانی شکل بگیرد.
ملکی یکی از مهمترین منابع مورد استفاده صدوق را کتاب اخبار ولات خراسان اثر ابوعلی بیهقی دانست و گفت: نسخهای از آن باقی نمانده، اما نقلهای پراکندهاش در کتابهای مختلف احیا شده است.
وی توضیح داد: پژوهشگر معاصر، آقای کاظمبیگی، همه نقلهای موجود از این کتاب را جمعآوری کرده و بخشی از آنها بهطور مستقیم در عیون اخبارالرضا به کار رفته است.
معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در ادامه از مشابهتهای چشمگیر میان گزارشهای عیون اخبارالرضا و بخشهایی از تاریخ نیشابور اثر حاکم نیشابوری اشاره کرد و افزود: این دو محدث بزرگ، استادان مشترک داشته و به منابع واحدی دسترسی داشتهاند.
وی تأکید کرد: این موضوع اهمیت نیشابور را در تولید و انتقال معارف حدیثی روشن میکند.
ملکی با اشاره به تعدد نسخههای کتاب کافی اظهار داشت: هنوز مشخص نیست نسخه در دسترس امروز بر پایه روایت کدام شاگرد یا راوی کلینی است.
وی گفت: در عیون اخبارالرضا روایاتی از کلینی نقل شده که در نسخه موجود کافی دیده نمیشود و این نشانگر وجود نسخههای متفاوت در سده چهارم است.
انتهای پیام/
نظر شما